Saturday, 21 Oct 2017
ΘΕΑΤΡΟ ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Γρηγόρης Βαλτινός: «Αυτό που με ενοχλούσε πάντα στον Ζορμπά ήταν η μεταχείρισή του. Είχαμε πάρει μόνο τα στοιχεία που μας βολεύουν»

Αλέξης Ζορμπάς, μια από τις σημαντικότερες φιγούρες της ελληνικής λογοτεχνίας παίρνει σάρκα και οστά σε μια παράσταση που συγκεντρώνει μερικά από τα μεγαλύτερα ονόματα του καλλιτεχνικού χώρου. Υπό τη σκηνοθεσία του Σταμάτη Φασουλή και τη μουσική επένδυση του Μίκη Θεοδωράκη ο λόγος του Νίκου Καζαντζάκη ξαναζωντανεύει παραδίδοντας ένα αριστοτεχνικά δομημένο αποτέλεσμα. Στον πρωταγωνιστικό ρόλο ο Γρηγόρης Βαλτινός δίνει πνοή σε έναν χαρακτήρα αυθεντικό υπηρετώντας όχι τα κλισέ, που έχουν συνδεθεί με τον Ζορμπά, αλλά όλη τη φιλοσοφία που «ξεπηδά» από αυτόν. Ο ηθοποιός μίλησε αποκλειστικά στο ThessTheater λίγο πριν την παρουσίαση της παράστασης στη Θεσσαλονίκη και συγκεκριμένα στο Θέατρο Δάσους.

Συνέντευξη: Κορπίδου Βασιλική

Το καλοκαίρι στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, είναι συνυφασμένο με το αρχαίο θέατρο, είτε αυτό ονομάζεται τραγωδία ή κωμωδία. Ωστόσο, εσείς κινηθήκατε σε εντελώς διαφορετικά νερά. Που οφείλεται η απόφαση αυτή;

Κατά τη γνώμη μου καλώς έγινε αυτό, γιατί παρέχεται τέτοια πληθώρα έργων, διαφορετικά θέματα, πέρα των τριών τραγικών και του Αριστοφάνη, τα οποία ο κόσμος μπορεί να απολαύσει με την ίδια ευκολία σε ένα ανοιχτό θέατρο. Είναι και η ίδια η φύση του έργου. Ο Ζορμπάς, η επική αυτή φιγούρα, προέρχεται από ένα κλασικό μυθιστόρημα, που συνδυάζει στοιχεία της τραγωδίας και της κωμωδίας ταυτόχρονα, όπως ακριβώς «ανακατεύονται» και στη ζωή.

Ποια είναι τα στοιχεία του χαρακτήρα που έχει πλάσει ο Καζαντζάκης, τα οποία  εσείς αντιμετωπίζετε με περισσότερο θαυμασμό;

Αυτό που με ενοχλούσε πάντα στο Ζορμπά ήταν η μεταχείρισή του. Είχαμε πάρει μόνο τα στοιχεία που μας βολεύουν από αυτόν. Πήραμε την καλοπέραση, το χορό, στάσεις ζωής, όπως «δε βαριέσαι», «ωχ αδερφέ» και τέτοια. Η εικόνα αυτή εδραιώθηκε, περνούσε πια προς τα έξω, προς τους τουρίστες. Με τη συμφωνία λοιπόν του Σταμάτη Φασουλή και των δύο διασκευαστών, Ρέππα και Παπαθανασίου, αποφασίσαμε να κάνουμε έναν Ζορμπά γήινο, αληθινό. Έναν Ζορμπά που μπορεί να τον αγγίξει ο θεατής, διότι, ξέρετε, πως εάν το κοινό δε βρίσκει κάποιο σημείο ταύτισης με τα πρόσωπα, του φαίνονται παντελώς απρόσιτοι, ξένοι. Κατά συνέπεια, δεν τον συγκινούν, παίρνουν τη μορφή ενός τοτέμ. Θέλαμε, λοιπόν, έναν χαρακτήρα απλό, με ανθρώπινες αδυναμίες. Ο Ζορμπάς πιστεύει κυρίως στην ελευθερία του ατόμου. Παράλληλα, όμως, λέει ότι «η ελευθερία είναι ένα βαρύ φορτίο, δε μπορούν να το σηκώσουν όλοι». Έχει απόλυτη επίγνωση της σημασίας της ελευθερίας και του σεβασμού στο συνάνθρωπο. Επί της ουσίας κάνει γέφυρα αυτό που λέει με τη ρήση του Διονύσιου Σολωμού: «Θέλει αρετή και τόλμη η ελευθερία». Ένας άνθρωπος που πιστεύει στη συγκεκριμένη θέση ζωής, δε μπορεί παρά να είναι ένας ώριμος άνθρωπος. Αποτελεί ένα πρόσωπο απόλυτα εναρμονισμένο με τη φύση.

Θα μείνω σε όσα είπατε σχετικά με τη διεθνή πλευρά. Το πρόσωπο του Αλέξη Ζορμπά έχει αναπαραχθεί κατά τη διάρκεια του χρόνου ουκ ολίγες φορές αντιπροσωπεύοντας και αντανακλώντας το ελληνικό πρότυπο. Θεωρείτε, λοιπόν, ότι έχει αλλοιωθεί η εικόνα αυτή, δίνεται σημασία σε δευτερεύοντα στοιχεία;

Θεωρώ ότι πρόκειται μάλλον για μια επιλεκτική ανάδειξη της φιγούρας αυτής. Καλό το συρτάκι, οι γυναίκες που τον περιβάλλουν, αλλά δεν υπάρχουν μονάχα αυτά. Τόσο οι Έλληνες, όσο και οι ξένοι χρησιμοποίησαν την εκδοχή αυτή, επειδή ήταν βολική, πιο διασκεδαστική, συνέβαλαν στην προβολή μιας περισσότερο γραφικής πλευράς. Για εμάς είναι ένας λαϊκός φιλόσοφος, έτσι τον αντιμετωπίσαμε και κατά αυτό τον τρόπο θα ήταν καλό να τον δει και ο υπόλοιπος κόσμος από εδώ και πέρα. Καθώς δεν έχει νόημα να ανεβάσεις ένα έργο, αν δεν έχεις να προτείνεις κάτι καινούργιο. Οι φιλοσοφίες που αναδύονται μέσα από αυτόν είναι βιωμένες, πηγάζουν από όσα έζησε και είδε. Όλα τα υπόλοιπα μπιχλιμπίδια που έχει ο Ζορμπάς, ασκούν απλά γοητεία. Είναι απαραίτητα για τη ζωή, σίγουρα, διαφορετικά όλα θα έμοιαζαν βαρετά και άνοστα. Άλλωστε τη σημασία αυτών επισημαίνει κι ο ίδιος και δια μέσω αυτού ο Καζαντζάκης. Το συγκεκριμένο λογοτεχνικό πόνημα έχει δημιουργηθεί γύρω από τη σύγκρουση του Διόνυσου με τον Απόλλωνα, αν το παρατηρήσουμε αρχετυπικά. Το πνεύμα με την ύλη, τη γήινη σάρκα. Αυτό θέλαμε να πετύχουμε εξ αρχής• έναν άνθρωπο απτό, που επάνω του κανείς εντοπίζει δικά του στοιχεία και βρίσκει ομοιότητες.

Ποια ήταν η πρώτη φορά που διαβάσατε το «Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά»;

Στην εφηβική ηλικία. Ίσως ήταν και το πρώτο, μεγάλης εμβέλειας, ολοκληρωμένο μυθιστόρημα που διάβασα. Ο λόγος του Καζαντζάκη διακατέχεται από μια επαναστατική ορμή, γεγονός που τον κάνει άκρως νεανικό και εφηβικό. Είχε μια πρωτόγονη επαφή με τη φύση και το θείο.  Αφορίστηκε από την εκκλησία, ενώ, θεωρώ, πως ήταν ο μοναδικός λογοτέχνης στην Ελλάδα που ασχολήθηκε σε τέτοιο βαθμό με την αναζήτηση του θεού. Σε φιλοσοφικό επίπεδο πάντα κι όχι ειδωλολατρικά. Άλλωστε βαθιά θρησκευόμενος είναι εκείνος που αναζητά, ερευνά πρώτα μέσα του και ύστερα ό,τι συμβαίνει γύρω του

Κατά πόσο εντοπίσατε διαφορές στον τρόπο που προσεγγίσατε τον χαρακτήρα αυτό, όταν τον πρωτογνωρίσατε και τώρα, όταν πλέον κληθήκατε να τον ενσαρκώσετε;

Δε μπορεί να χωρέσει, όπως είναι φυσικό, ένα ολόκληρο μυθιστόρημα σε μια θεατρική παράσταση, ωστόσο η διασκευή των Παπαθανασίου – Ρέππα είναι τόσο σοφά μελετημένη, όπου όλη η φιλοσοφία του έργου, όχι μόνο από την πλευρά του λόγου, αλλά και της ίδιας της σκιαγράφησης και συμπεριφοράς των ηρώων, εμπερικλείεται με ένα μοναδικό τρόπο. Αισθάνομαι την ίδια όμορφη «ταραχή», όπως και την πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με το εν λόγω μυθιστόρημα, αλλά και το συγγραφέα.

Υπάρχει κάποια σκέψη όσον αφορά την ερχόμενη περίοδο;

Η περιοδεία της παράστασης θα συνεχιστεί κανονικά σε όλη την Ελλάδα έως και το τέλος του καλοκαιριού, ενώ από την ερχόμενη σεζόν σκεφτόμαστε να μεταφέρουμε την παράσταση στην Αθήνα και συγκεκριμένα στο Θέατρο Βέμπο.